Diagnoza AuDHD, czyli ADHD i spektrum autyzmu
u dorosłych

Czy to jest ścieżka dla Ciebie

• Masz diagnozę ADHD, leczenie coś zmieniło, ale przeciążenie i wycofanie zostały.
• Masz diagnozę spektrum, która nie wyjaśnia chaosu w kalendarzu i ciągłego odkładania spraw.
• Nie rozumiesz, dlaczego czasem potrzebujesz zupełnie przeciwnych rzeczy: rutyny, która po tygodniu zaczyna Cię nudzić, albo bliskości, po której musisz odpocząć.
• Ktoś Ci powiedział, że nie możesz mieć jednego i drugiego naraz.
• Czytasz o ADHD i o autyzmie, i rozpoznajesz się w każdym po trochu.
• Diagnozowano Cię w dzieciństwie i padło tylko jedno rozpoznanie.

Nie musisz wiedzieć, o który z nich chodzi. Od tego jest diagnoza.

AuDHD nie jest osobną diagnozą

To słowo funkcjonuje w internecie i w rozmowach, ale nie ma go w żadnej klasyfikacji psychiatrycznej. Nie znajdziesz go ani w DSM-5-TR (American Psychiatric Association, 2022), ani w ICD-11 (World Health Organization, 2019).

Nie znaczy to, że zjawisko nie istnieje. Znaczy tylko, że nie ma osobnej nazwy, a opisuje się je jako dwa rozpoznania współwystępujące u jednej osoby. Tak też wygląda to w opinii psychologicznej.

Warto o tym wiedzieć zawczasu, żeby nie zdziwić się dokumentem, w którym słowa AuDHD nie ma.

Dlaczego dowiadujesz się o tym dopiero teraz

Bo do 2013 roku było to formalnie zabronione

To nie jest przenośnia. Amerykańska klasyfikacja DSM-IV wprost wykluczała rozpoznanie ADHD u osoby z diagnozą autyzmu albo zespołu Aspergera, czyli tego, co dziś nazywamy spektrum autyzmu. Innymi słowy: jeśli ktoś miał rozpoznany autyzm, ADHD nie wolno było u niego rozpoznać. Wytyczne europejskiej klasyfikacji ICD-10 również dawały pierwszeństwo spektrum autyzmu. Dopiero DSM-5 zniósł to ograniczenie w 2013 roku (American Psychiatric Association, 2022), a ICD-11 także dopuszcza oba rozpoznania naraz (World Health Organization, 2019).

Jeśli diagnozowano Cię w dzieciństwie przed 2013 rokiem, systemowo nie było możliwości postawienia obu rozpoznań. Nie dlatego, że ktoś przeoczył. Dlatego, że klasyfikacja na to nie pozwalała.

Zmiana w klasyfikacji nie przekłada się na praktykę z dnia na dzień, a widać to w polskich podręcznikach akademickich. Namysłowska (2003) opisuje ADHD jako zaburzenie dziecięce, które u dorosłych utrzymuje się czasami i w formie szczątkowej. Wolańczyk (2016) wymienia zaburzenia współwystępujące z ADHD i nie ma wśród nich spektrum autyzmu, trzy lata po zmianie w DSM-5.

Nie znalazłam też formalnych polskich wytycznych diagnozy ADHD ani spektrum u osób dorosłych. Jeśli powstały, nie są publicznie dostępne.

Bo jedno przesłania drugie, i to zawsze w tę samą stronę

Australijskie badanie pokazało zależność, która wyjaśnia bardzo wiele (Knott i wsp., 2024). Dotyczyło dzieci i młodzieży, więc przenoszenie go wprost na osoby dorosłe wymaga ostrożności, ale mechanizm, który opisuje, jest ten sam.

Osoby, które mają oba rozpoznania, z reguły dostają diagnozę autyzmu później niż osoby z samym autyzmem. Za to rozpoznanie ADHD dostają wcześniej niż osoby z samym ADHD.

Działa to więc tylko w jedną stronę: obecność ADHD opóźnia zauważenie autyzmu, a obecność autyzmu przyspiesza zauważenie ADHD (Knott i wsp., 2024). Trudności z uwagą i niepokój ruchowy rzucają się w oczy szybciej niż inny sposób przetwarzania kontaktu z ludźmi, więc to one dostają nazwę jako pierwsze. Reszta zostaje niewyjaśniona.

Jeśli masz diagnozę ADHD sprzed lat i poczucie, że nie tłumaczy wszystkiego, ten mechanizm jest najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem.

Jak często to występuje

Tu trzeba uważać, bo w internecie krążą liczby, które nie mają pokrycia.

Skąd się wzięło osiemdziesiąt procent. Jedna z prac przeglądowych podała przedział od dwudziestu do siedemdziesięciu procent, z pięcioma odsyłaczami do różnych badań (Roselló i wsp., 2022). Górna granica pochodzi z prób klinicznych obejmujących dzieci. W obiegu została sama górna granica, oderwana od przedziału i od tego, kogo dotyczyła.

Co wiadomo naprawdę. Największa metaanaliza podaje, że ADHD jest najczęstszym rozpoznaniem współwystępującym z autyzmem i dotyczy około jednej osoby na cztery, przy czym poszczególne badania dawały wyniki od czterech do sześćdziesięciu trzech procent (Lai i wsp., 2019). Ta liczba pochodzi jednak głównie z badań na dzieciach.

Liczba dotycząca osób dorosłych. Amerykańskie badanie obejmujące ponad dekadę danych podaje 26,7 procent wśród autystycznych osób dorosłych bez niepełnosprawności intelektualnej oraz 40,2 procent wśród osób z niepełnosprawnością intelektualną (Yerys i wsp., 2025). Próba pochodzi z publicznego ubezpieczenia Medicaid, obejmującego osoby o niskich dochodach i z niepełnosprawnościami, więc jej profil różni się od profilu osoby zgłaszającej się do prywatnego gabinetu.

Warto też wiedzieć, skąd biorą się rozbieżności między badaniami. Liczby z poradni są wyższe niż z badań obejmujących całą populację, bo po pomoc zgłasza się częściej ten, komu jest trudniej. Osoba, u której nakładają się dwie rzeczy naraz, ma więcej powodów, żeby trafić do gabinetu, niż osoba z jedną z nich. W statystykach z poradni jest jej więc więcej, niż wynikałoby z tego, ile takich osób jest w ogóle (Lai i wsp., 2019).

Czy to dwa stany, czy jeden

Uczciwa odpowiedź brzmi: nauka jeszcze tego nie rozstrzygnęła.

Wiadomo, że to nie jest jeden byt pod dwiema nazwami, bo badania genetyczne pokazują zarówno obszary wspólne, jak i takie, które działają w przeciwnych kierunkach. Czy współwystępowanie to po prostu dwa stany u jednej osoby, czy coś trzeciego o własnej charakterystyce, pozostaje pytaniem otwartym (Petruzzelli i wsp., 2026).

Dla Ciebie zmienia to niewiele, bo diagnozę stawia się na podstawie obrazu, a nie modelu teoretycznego. Piszę o tym dlatego, że każdy, kto twierdzi, że wie na pewno, wyprzedza dane.

Co wygląda podobnie, a znaczy co innego

To jest sedno pracy diagnostycznej i powód, dla którego badam ADHD i spektrum w jednym procesie, a nie po kolei.

Trudność z uwagą. W ADHD wiąże się z kierowaniem uwagi i utrzymaniem jej na czymś nieciekawym. W spektrum bywa skutkiem przeciążenia sensorycznego albo zaabsorbowania czymś innym. Wygląda tak samo, wymaga czego innego.

Wycofanie z kontaktów. Może wynikać z wyczerpania po kamuflażu, z lęku przed oceną albo z tego, że kontakt kosztuje więcej, niż daje. Trzy różne mechanizmy.

Sztywność i rutyna. W spektrum bywa sposobem na uczynienie świata przewidywalnym. Przy ADHD bywa podpórką, bez której rozsypuje się organizacja dnia.

Przeciążenie. Jedno i drugie prowadzi do wyczerpania, ale innymi drogami.

Ważne w drugą stronę: nie każda trudność z uwagą u osoby autystycznej oznacza ADHD, i nie każde przeciążenie u osoby z ADHD oznacza spektrum. Doklejenie sobie drugiej diagnozy na podstawie podobieństwa objawów jest równie kosztowne jak przeoczenie jej (Hours i wsp., 2022).

Czego nie rozstrzygną testy

Testy funkcji wykonawczych nie odróżniają ADHD od spektrum. Metaanaliza porównująca wyniki w obu grupach nie wykazała między nimi żadnej istotnej różnicy (Ceruti i wsp., 2024). Nie małej różnicy, tylko żadnej. Badanie objęło dzieci i młodzież, bo prac, które osobno wyodrębniłyby taką grupę wśród dorosłych, po prostu nie ma (Lau-Zhu i wsp., 2019).

To ma poważną konsekwencję praktyczną. Badanie komputerowe uwagi bywa oferowane jako element diagnozy, ale skoro testy poznawcze nie odróżniają ADHD od spektrum (Ceruti i wsp., 2024), nie odpowiada ono na pytanie, które tu zadajesz.

Kamuflaż też nie rozstrzyga. Osoby dorosłe z ADHD kamuflują się bardziej niż grupa porównawcza, choć mniej niż osoby autystyczne (van der Putten i wsp., 2024). Wysoki wynik w kwestionariuszu kamuflażu mówi, że dużo kosztuje Cię bycie z ludźmi. Nie mówi dlaczego. Opisuję to szerzej na stronie o maskowaniu w spektrum.

Większość badań dotyczy dzieci. Wszystkie badania, które osobno wyodrębniły grupę z podwójnym rozpoznaniem, dotyczą dzieci i młodzieży (Lau-Zhu i wsp., 2019).

Historia rozwojowa, czyli to, co waży najwięcej

Ciężar rozpoznania u osoby dorosłej leży w odtworzeniu historii rozwojowej, w dokumentacji z dzieciństwa i w rozważeniu innych wyjaśnień, a nie w baterii testowej. Tak formułują to zarówno wytyczne brytyjskie, jak i europejski konsensus dotyczący ADHD u dorosłych (Kooij i wsp., 2019).

Dlatego pytam szczegółowo i długo, i dlatego proszę o materiały, jeśli je masz.

Co warto przynieść: świadectwa szkolne, zwłaszcza uwagi wychowawców, opinie z poradni, książeczkę zdrowia, zdjęcia, pamiętniki, listy.

Jeśli nie masz nikogo, kto pamięta Twoje dzieciństwo. To częstsza sytuacja, niż się wydaje: w badaniu dorosłych diagnozowanych w kierunku autyzmu informatora nie było u ponad jednej czwartej osób (Fusar-Poli i wsp., 2017). Brak rodzica nie przekreśla diagnozy. Utrudnia ją i wydłuża, a wnioski bywają ostrożniejsze, bo relacja osoby bliskiej bywa czulsza diagnostycznie niż sam samoopis (Sibley i wsp., 2012). Piszę o tym wprost w opinii.

Jeśli rodzice mówią, że wszystko było w porządku. To też nie zamyka sprawy. W badaniu dorosłych z potwierdzonym autyzmem u wielu osób nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości przed trzecim rokiem życia (Fusar-Poli i wsp., 2017). Wczesny rozwój bez zastrzeżeń nie wyklucza spektrum.

Jak wygląda ta ścieżka u mnie

Przed rozpoczęciem jest bezpłatna rozmowa wstępna, trzydzieści minut, telefonicznie lub online.

Zawsze: wywiad kliniczny, wywiad rozwojowy, ustrukturyzowany wywiad DIVA-5 oraz kwestionariusz kamuflowania CAT-Q.

Jeśli wywiad daje przesłanki i jest taka możliwość: ustrukturyzowany wywiad ACIA, prowadzony bezpośrednio z Tobą i obejmujący cechy spektrum u osoby dorosłej, oraz wywiad rozwojowy ADI-R prowadzony z osobą bliską, która pamięta Twoje dzieciństwo.

Różnicowanie jest częścią procesu, nie osobno płatnym dodatkiem.

Same spotkania diagnostyczne prowadzę wyłącznie stacjonarnie. To złożona diagnoza, w której kontakt bezpośredni ma znaczenie. Spotkanie omawiające wyniki odbywa się już po zakończeniu diagnozy i jest online.

Pełny opis procesu

Co zawiera opinia

Opinia odpowiada na cztery pytania, niezależnie od tego, jaki jest wynik.

Co wynika z całości procesu. Czy potwierdziło się ADHD, spektrum, oba naraz, czy żadne z nich.

Co jeszcze braliśmy pod uwagę i dlaczego odpadło.

Czego w zebranych danych zabrakło i co to zmienia dla wniosków.

Co dalej. Z czym iść do psychiatry, czego szukać we wsparciu, co warto zmienić w warunkach pracy albo nauki.

Wynik „nie potwierdzono" jest częsty i prawomocny. W badaniu obejmującym ponad trzysta osób zgłaszających się na diagnozę u ponad jednej czwartej nie potwierdzono żadnego z rozważanych rozpoznań (Pehlivanidis i wsp., 2020). To nie znaczy, że trudności były zmyślone. Znaczy, że mają inne wyjaśnienie, a znalezienie go jest wtedy właściwym wynikiem procesu.

Ile kosztuje

W cenie: cztery spotkania diagnostyczne, spotkanie omawiające wyniki, które nie jest dodatkowo płatne, oraz jedna wspólna opinia obejmująca ADHD i spektrum, przekazywana do 14 dni roboczych.

Ceny wprowadzające obowiązują do 31 grudnia 2026.

Pełny cennik

Pytania, które słyszę najczęściej

Uwaga o stanie wiedzy

Szukałam polskich badań o współwystępowaniu ADHD i spektrum u osób dorosłych oraz polskich wytycznych diagnostycznych dla tej grupy i nie znalazłam ani jednych, ani drugich. Wszystkie dane, na które powołuję się wyżej, pochodzą z Australii, Grecji, Holandii, Hiszpanii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Stanów Zjednoczonych. Najbliżej polskiego konsensusu stoi europejskie stanowisko dotyczące ADHD u dorosłych, wśród którego sygnatariuszy są polscy psychiatrzy (Kooij i wsp., 2019).

Dlatego wiedza jest rozproszona, a strony internetowe podają rozbieżne liczby. Na tej stronie podaję tylko te, których źródło sprawdziłam, i zaznaczam, kiedy dotyczą dzieci, a nie dorosłych.

Skąd to wiem

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (wyd. 5, popr.). APA Publishing.

Ceruti, C., Mingozzi, A., Scionti, N. i Marzocchi, G. M. (2024). Comparing executive functions in children and adolescents with autism and ADHD: A systematic review and meta-analysis. Children, 11(4), 473. https://doi.org/10.3390/children11040473

Fusar-Poli, L., Brondino, N., Rocchetti, M., Panisi, C., Provenzani, U., Damiani, S. i Politi, P. (2017). Diagnosing ASD in adults without ID: Accuracy of the ADOS-2 and the ADI-R. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(11), 3370–3379. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3258-2

Hours, C., Recasens, C. i Baleyte, J.-M. (2022). ASD and ADHD comorbidity: What are we talking about? Frontiers in Psychiatry, 13, 837424. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.837424

Iversen, S. i Kildahl, A. N. (2022). Case report: Mechanisms in misdiagnosis of autism as borderline personality disorder. Frontiers in Psychology, 13, 735205. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.735205

Kentrou, V., Livingston, L. A., Grove, R., Hoekstra, R. A. i Begeer, S. (2024). Perceived misdiagnosis of psychiatric conditions in autistic adults. eClinicalMedicine, 71, 102586. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2024.102586

Knott, R., Mellahn, O. J., Tiego, J., Kallady, K., Brown, L. E., Coghill, D., Williams, K., Bellgrove, M. A. i Johnson, B. P. (2024). Age at diagnosis and diagnostic delay across attention-deficit hyperactivity and autism spectrums. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 58(2), 142–151. https://doi.org/10.1177/00048674231206997

Kooij, J. J. S., Bijlenga, D., Salerno, L., Jaeschke, R., Bitter, I., Balázs, J. i wsp. (2019). Updated European consensus statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry, 56, 14–34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001

Lai, M.-C., Kassee, C., Besney, R., Bonato, S., Hull, L., Mandy, W., Szatmari, P. i Ameis, S. H. (2019). Prevalence of co-occurring mental health diagnoses in the autism population: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 6(10), 819–829. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(19)30289-5

Lau-Zhu, A., Fritz, A. i McLoughlin, G. (2019). Overlaps and distinctions between attention deficit/hyperactivity disorder and autism spectrum disorder in young adulthood: Systematic review and guiding framework for EEG-imaging research. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 96, 93–115. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2018.10.009

Martini, M. I., Kuja-Halkola, R., Butwicka, A., Du Rietz, E., D'Onofrio, B. M., Happé, F., Kanina, A., Larsson, H. i Lichtenstein, P. (2025). Sex differences in psychiatric diagnoses preceding autism diagnosis and their stability post autism diagnosis. Journal of Child Psychology and Psychiatry. Publikacja online przed drukiem. https://doi.org/10.1111/jcpp.14130

Namysłowska, I. (2003). Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia). W: A. Bilikiewicz (red.), Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny (s. 434–456). Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Pehlivanidis, A., Papanikolaou, K., Mantas, V., Kalantzi, E., Korobili, K., Xenaki, L.-A., Vassiliou, G. i Papageorgiou, C. (2020). Lifetime co-occurring psychiatric disorders in newly diagnosed adults with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) or/and autism spectrum disorder (ASD). BMC Psychiatry, 20(1), 423. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02828-1

Petruzzelli, M. G., Matera, E., Margari, L., Marzulli, L., Gabellone, A., Cotugno, C., Annecchini, F. i Cortese, S. (2026). An update on the comorbidity of attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and autism spectrum disorder (ASD) and its clinical management. Expert Review of Neurotherapeutics, 26(1), 75–89. https://doi.org/10.1080/14737175.2025.2599856

Popit, S., Serod, K., Locatelli, I. i Stuhec, M. (2024). Prevalence of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): Systematic review and meta-analysis. European Psychiatry, 67(1), e68. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2024.1786

Roselló, R., Martinez-Raga, J., Mira, A., Pastor, J. C., Solmi, M. i Cortese, S. (2022). Cognitive, social, and behavioral manifestations of the co-occurrence of autism spectrum disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review. Autism, 26(4), 743–760. https://doi.org/10.1177/13623613211065545

Sibley, M. H., Pelham, W. E., Molina, B. S. G., Gnagy, E. M., Waschbusch, D. A., Garefino, A. C. i wsp. (2012). When diagnosing ADHD in young adults emphasize informant reports, DSM items, and impairment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 80(6), 1052–1061. https://doi.org/10.1037/a0029098

van der Putten, W. J., Mol, A. J. J., Groenman, A. P., Radhoe, T. A., Torenvliet, C., Agelink van Rentergem, J. A. i Geurts, H. M. (2024). Is camouflaging unique for autism? A comparison of camouflaging between adults with autism and ADHD. Autism Research, 17(4), 812–823. https://doi.org/10.1002/aur.3099

Wolańczyk, T. (2016). Psychiatria dzieci i młodzieży. W: M. Jarema (red.), Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny (wyd. 2, s. 455–500). Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

World Health Organization. (2019). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (wyd. 11). https://icd.who.int/

Yerys, B. E., Tao, S., Shea, L. i Wallace, G. L. (2025). Attention-deficit/hyperactivity disorder in Medicaid-enrolled autistic adults. JAMA Network Open, 8(2), e2453402. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.53402

Kto prowadzi diagnozę

Magdalena Cereniewicz, psycholożka. Prowadzę diagnozę psychologiczną osób dorosłych w obszarze ADHD, spektrum autyzmu, zaburzeń osobowości, zaburzeń nastroju oraz PTSD i cPTSD.

Absolwentka psychologii społecznej klinicznej Uniwersytetu SWPS oraz studiów podyplomowych z klinicznej diagnozy psychologicznej. Nauczycielka terapii poznawczej opartej na uważności po szkoleniu akredytowanym przez Oxford Mindfulness Centre.

Więcej o mnie

Aktualizacja: 8 września 2026